سایت پژوهش هنر، نماد و اسطوره شناسی

ورود شما دوست فرهیخته و گرامی را صمیمانه به این وبلاگ خوشامد می گویم

مقدمه ای بر هنر و معماری ایران در دوره باستان
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱٠/٩
 

 

هنر و معماری ایران در دورۀ باستان

تپه ها و بناهای تاریخی و آثار فراوان باقی مانده از دوران باستان ایران، نشان دهندۀ رواج رونق هنر معماری این سرزمین در طی هزاره های قبل بوده است. باستان شناسان و محقّقان بسیاری که سیر تحول و تکامل زندگی، تاریخ و هنر مردم فلات ایران را به دقت مورد مطالعه و بررسی قرار داده اند، به استناد مدارک و شواهد کافی، ساخت نخستین سکونتگاهها و روستاهای مردم این منطقه را حداقل به ده هزار سال قبل مربوط می دانند.


 
 
آشنایی با هنر عکاسی
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱۱/۱٤
 

 

اواخر قرن 18 و اوایل قرن 19 میلادی پدیده های متعدد علمی به جهانیان معرفی شد از جمله کشتی بخار، گاز روشناییف تلگراف، راه آهن و عکاسی . عکاسی در اروپا متولد شد و در آمریکا به تکامل رسید ژوزف نیسفورنی پئس پس از مدتها تلاش و تحقیق توانست در سال 1822 اولین عکس دنیا را به ثبت رساند.
نی ئپس این عکس را در دهکده ای به نام لودو وارن تهیه کرد. در قرن یازدهم حسن ابن هیثم (دانشمند مسلمان اهل بصره) از اتاقک تاریک برای دیدن ستاره ها و مطالعه خسوف و کسوف استفاده کرد که عبارت بود از جعبه یا اتاقکی که فقط بر روی یکی از سطوح آن روزنه ای ریز تعبیه می شد نور از روزنه عبور کرده تصویری نسبتاً واضح اما وارونه بر روی سطح مقابل تشکیل می داد.


 
 
آشنایی با صور فلکی و نمادشناسی آنها
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٤۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٢/۱۸
 

انسان پیوسته به آسمان بالای سرخود نگاه کرده : به عنوان ساعت یا تقویم، برای پیش گویی از آینده و به جهت ارضای حس کنجکاوی که همواره با انسان همراه بوده است.
امروزه نیز ستاره شناسان به آسمان شب، برای مطالعه کائنات و پی بردن به رمز و راز جهان هستی ، در زمان حال و گذشته، نگاه می کنند. شما هم می توانید با یافتن راه خود در آسمان، با اندک تلاشی صورت های فلکی را تا جایی که اجدادمان آن ها را می شناختند، شناسایی کنید. به این ترتیب قادر خواهیم بود کهکشان های دوردست، خوشه های ستاره ای و جهان هایی نظیر دنیای خودمان را پیدا کنیم.


 
 
کلیاتی درباره صنایع دستی
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ٩:۳۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/۱٤
 

در حدود 8000 سال قبل که به عصر «نوسنگی» معروف است، مردمی در منطقه وسیعی در آسیای جنوب غربی زندگی می کردند که برای نخستین بار در گروههای کوچک جمع آمده، در یک مکان ساکن شدند و اولین دهکده ها را به وجود آوردند. آثار به دست آمده از دوران پارینه سنگی، میان سنگی و نوسنگی، گواه بر فعالیت انسان در ساخت ابزار و وسایل سنگی است. ابزارهایی چون تیغه های دندانه دار و به شکلهای مختلف هندسی در مکانهایی مانند بیستون و غارهای هوتو و کمربند به دست آمده است. انسانی که یاد گرفته بود با کاشتن دانه های خوراکی مقدار بیشتری از آن را به دست آورد، ناگزیر بود آن را در جایی ذخیره کند. او ظرفهایی را می خواست که در برابر گرما و رطوبت هوا مقاومت داشته باشد و غلات، در آن فاسد نشود. از این رو انسان دوران نوسنگی با الهام از همان شکلهای طبیعی و با آمیختن آب و خاک، اولین ظرفهای سفالی را ساخت.  


 
 
نگاهی بر تهران
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ٩:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/۱٤
 

 

    تمدن هایی که در حوزه استان تهران از دیر باز وجود داشته اند نشانه هایی از سکونت و پیدایش تمدنهای این منطقه را نشان می دهند در این میان ( چشمه علی ) ری که مربوط به ۸۰۰۰ سال قبل است از اهمیت ویژه ای برخوردار است . گروهی که  در این حوزه ساکن بودند از اولین اقوام و نژادهای بومی منطقه محسوب می شوند تمدنی که توسط این اقوام در چشمه علی ری متولد شد و رشد کرد بسیار قدرتمند بود . عده ای از این ساکنان نیز بعد ها در تپه های قیطریه ساکن شدند و با نفوذ به خارج از حوزه چشمه علی مانند ساکنان تپه سیلک ، قره تپه شهریار ، موشلان تپه اسماعیل آباد ، تپه حصار دامغان و تپه آنو و نمازگاه در ترکستان وشرق ایران تا بلوچستان ، کم کم توانست بر دیگر اقوام تأثیر گذارد و آنها را جذب قدرت و عظمت خود نماید


 
 
مقدمه ای بر اصفهان شناسی (نوشته مرحوم استاد لطف الله هنرفر - قسمت 2 )
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٢٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/۱٢
 

در کتاب هرودت ، مورخ مشهور یونانی قرن پنجم قبل از میلاد (484 425 ق م )، اسم اصفهان به نام پارتاکنا و جای آن در مشرق اصفهان کنونی ذکر شده که مسکن قبیله (( پارتا کنیان )) از قبایل مادهای ایرانی بوده ، و مادها کسانی بودند که اولین دولت پادشاهی قدیم ایران را به پایتختی اکباتان (همدان ) در مغرب فلات ایران به وجود آورند و پادشاه مشهور آن سلسله ، هووخ شتره ، به اتفاق دولت بابل قدیم ، دولت خونخوار آشور ار از بیخ و بن برافکنده و پایتخت آن دولت سفاک دنیای قدیم یعنی نینوا را با خاک یکسان کردند .


 
 
مقدمه ای بر اصفهان شناسی (نوشته مرحوم استاد لطف الله هنرفر - قسمت 1 )
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:۱٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/۱٢
 

اصفهان از شهرهای بسیار قدیمی ایران است ، موقعیت مناسب جغرافیایی و طبیعی این شهر در مرکز فلات ایران و خاک حاصلخیز و وجود زاینده رود درهمه دوران های گذشته به آن ا مکان داده است که از مراکز مهم فعالیت های نژاد آریایی ساکن این مرز وبوم باشد . آب و هوای مناسب آن ضرب المثل نویسندگان و شاعران بوده است . مردم آن به داشتن هوش و ذکاوت فوق العاده و ابتکار و هنرمندی ممتاز بوده اند .خاک اصفهان را از دیرباز هنر پرور و مردم آن را هنر آفرین معرفی کرده اند . گرچه هنوز در اصفهان حفاریهایی جهت روشن نمودن تاریخ این شهر در دروه های هخامنشی و اشکانی و ساسانی به عمل نیامده ، ولی در دوره های اسلامی تاریخ ایران طی چهارده قرن اخیر ، پیوسته از شهرهای مهم ایران به شمار رفته و در چند دوره پایتخت بوده ؛ بخصوص در دوران سلجوقیان ، پایتخت امپراطوری پهناوری بوده که یک مرز آن را رود جیحون و مرز دیگرش را دریای مدیترانه تشکیل می داده است . در دوران صفوی ، به عنوان پایتخت این سلسله ، شهرت جهانی داشته است . درباره تاریخ و جغرافیا ، رجال ، نویسندگان ، شاعران ، آثار تاریخی ، مکان های مقدس و سنت ها و آداب و رسوم و شعایر محلی آن از قرن سوم هجری تا زمان حاضر ، کتب متعددی را مورخان و نویسندگان تدوین کرده اند.


 
 
سفال و سرامیک در ایران
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/۱٢
 

سفالگری یکی از قدیمترین صنایع بشری است و جالب آن است که بدانیم ، سفال در واقع حاصل استفاده از ((چهار عنصر)) یا ((عوامل اربع )) یعنی آب ،‌خاک ، باد و آتش است و در تمامی تمدن ها ی شناخته شده جهان ، سفال یکی از صنایع ، حرفه ها و هنر های مطرح و سفالگری عرصه ای برای بروز خلاقیت هنری گروهی از صنعتگران و هنرمندان آن بوده است . امروزه سفال ، سرامیک و کاشی ، جزیی از دانش وسیع و گسترده سرامیک استو در  تمامی کشورهای جهان از پایگاه و منزلت مناسبی برخوردار است .


 
 
مقدمه ای بر هنر موج بافی
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٠٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/۱۱
 

اسناد و مدارکی که از کاوشهای باستان شناسی در نقاط مختلف زمین بدست آمده است دلالت بر این دارد که انسان از آغاز زندگی بر روی زمین برای محافظت بدن خود در برابر تغییرات جوی به فکر استفاده از تن پوش افتاده و طبعاً از پوست حیواناتی که شکار می‌کرد برای خود تن پوش درست کرده است و سپس بعد از اهلی کردن حیوانات در 6 تا 8 هزار سال قبل از میلاد و استفاده از پوست آنها به عنوان مفرش و زیر انداز و ابداع شیوه‌های بافندگی و ریسیدن پشم که در میان قبایل بدوی گسترش یافت و بافت پارچه و زیراندازهای ساده شبیه به گلیم‌های امروزی به صورت یکی دیگر از فعالیتهای تولیدی بشر در آمد، که تاریخچه آن به 6000 سال قبل از میلاد در جزیره آناتولی می‌رسد و در ایران تاریخ بافندگی را 3000 سال پیش از میلاد مسیح تخمین زده اند.


 
 
هنرهای دوره قاجاریه
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱۱:۱۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٠/٢
 

 ده سال پس ازمرگ نادرسردارمحلی به نام کریم خان زند خود را به یکی ازامرای وابسته محلی نزدیک گرداند و به مدارج مهم سیاسی ارتقا یافت برای تحکیم موقعیت خود کریمخان دست دیگر طوایف نظیر بختیاری ها و یکی دیگر از تیره های قزلباش،قاجار را از دولت کوتاه کرد بر خلاف نادر شاه کریم خان از مقرش در شیراز لشکر کشی و کشور گشایی را کنار نهاد وبه تقویت دولت در داخل کشور پرداخت هر چند کریم خان بسیاری از نابسامانی ها وخرابیهایی را که اغاغنه و نادر شاه به ایران وارد ساخته بودند ترمیم ساخت ولی با مرگش درسال1193 ایران مجددا دستخوش اشوب شد.

جامعه شناسی هنر، هنر را نه تنها یک کشف و شهود بلکه اثری برای تفسیر جامعه می داند،در یک اثر هنری نه همیشه به وضوح ، ولی می توان رد پای جامعه را دید .هنرمند خود ، اثری از این جامعه می باشد و جامعه خمیر مایه وجودش را با هنر خود ساخته است. این دید به هنرمند ، اینکه او را بخشی از جامعه می داند نتیجتا به این می رسد که هنرمند و اثر هنری او، می شود تجلی گاهی از جامعه .

پس دیگر تنها هنرمند به تنهایی اثری را خلق نمی کند بلکه کل جامعه خالق آن است و حتی مخاطب هنر که بعد از خلق اثر را می بیند در  آن بی تاثیر نبوده است

هنر ، از الفاظی است که در طول زمان با معانی گوناگون همراه بوده است. در لغت نامه ی دهخدا به معنای علم ، معرفت ، دانش ، فضل و فضیلت، فرزانگی ، کمال کیاست و بالاخره به معنای فراست و زیرکی نیز آمده است. هنر، در اندیشه ی دینی ، درک یک حقیقت آرمانی است که در هنرمند ، دغدغه ی شدن را ایجاد می کند. هنرمند فاصله بین بودن و شدن را درک می کند و برای طی این فاصله به تلاشی عمیق می پردازد، تا چگونه شدن را متجلی سازد.


 
 
درسهایی از مبانی هنرهای تجسمی
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٥٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٠/٢
 

 

  مبانی هنرهای تجسمی چیست؟

ایجاد آثار هنرهای تجسمی و درست درک کردن آن ها نیاز به یک شناخت اولیه از اصول و مبانی هنرهای تجسمی دارد. همین دلیل این مبانی را می توان به الفبا و قواعد درک زبان و ابدع در هنرهای تجسمی و بصری تعبیر کرد. آشنا شدن با مبانی هنرهای تجسمی می تواند تا حد زیادی در درک کردن جهان بصری مؤثر باشد.
آنچه در روزگار ما در قالب هنرهای تجسمی جای می گیرد عبارت است از : عکاسی، گرافیک، نقاشی ، طراحی و مجسمه سازی. به طور کلی می توان گفت همه هنرهایی که به صورت بصری ارائه یا دیده می شوند و با تصویر سر و کار دارند، اصول و مبانی مشترکی دارند که «مبانی هنرهای تجسمی» یا «مبانی هنرهای بصری» نامیده می شوند.


 
 
معرفی اولین دانشگاه ایرانی در متون کهن مکاتبات رشیدی
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/۳٠
 

چکیده:

در این مقاله کوشش شده است که متن کهنی که در کتاب مکاتبات رشیدی یعنی رسائلی که وزیر دانشمند خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی به پسران و عمال و دوستان و دیگران سوای ایشان نوشته و مولانا محمد ابرقوهی آنها را جمع نموده و محمد شفیع آن را تصحیح نموده است را به زبان امروزی در آورده چرا که تنها متن کهنی است که از زبان خود خواجه رشیدالدین در وصف زیبای بنای ربع رشیدی به پسر خود سعدالدین نوشته شده است.در ضمن به معرفی مختصر اولین مجتمع علمی، فرهنگی ودانشگاهی ایران در دوره مغول پرداخته شده است.

 


 
 
نمادشناسی شیر و خورشید
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/۳٠
 

چکیده:

   در این مقاله سعی شده به یکی از نقشها ونمادهای کهن وغنی ایران زمین که امروزه  مورد بی مهری قرار گرفته بپردازد ،این مقاله به دو بخش کلی تقسیم می شود، بخش اول به بررسی نماد شیر ونماد خورشید ونقش شیر و خورشید قبل از اسلام و بخش دوم به نماد شناسی شیر و خورشید بعد از اسلام و کاربرد آن در هنرهای اسلامی  می پردازد.


 
 
ترجمه متن گیوه از دایره المعارف ایرانیکا
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ٦:٥۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/٢٩
 

گیوه:

یکی از پاپوش‌های سنتی ایران است که اساسا رویه آن از پنبه تنیده شده، می‌باشد . به لبه‌های بالایی آن که از یک تکه پارچه و کف آن که از چرم و یا پلاستیک فشرده است می‌دوزند. هیچ منبعی درباره سابقه‌ی صنایع دستی گیوه‌سازی در ایران در دسترس نیست.


 
 
مکتب نگارگری قزوین( 955ه.ق الی 1006 ه.ق)
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/٢٠
 

چکیده:

در این تحقیق فرضیه های گوناگونی پیش روی محقق قرار داشت: مکتب نگارگری تبریز از تلفیق و ترکیب سه مکتب نگارگری شیراز( دوره تیموری و ترکمان)، مکتب ترکمان (تبریز) و مکتب هرات پدید آمد. در مکتب تبریز به تدریج نقاشی بر خطاطی پیشی گرفت و خطای آن اهمیت پیشین خود را در نسخه پردازی ها از دست داد و به جای آن نقاشی آب و اعتبار پیدا کرد. شاه اسماعیل به سبب مواریث به دست آمده از ترکمانان آق قویونلو و تیموریان و به سابقه حس هنری خویش- که شعر نیک می گفت- از همان ابتدای شکل گیری دولت صفوی به حمایت از هنرها پرداخت و سنت نگارگری و کتاب آرایی را تداوم بخشید. اعتبار فرهنگی و هنری برای صفویان همچون ادوار پیشین، اعتبار سیاسی در پی داشت و فرضیه های مختلف دیگر که سؤالات زیادی برای محقق پیش آورده بود.


 
 
مطلاکاری: تاریخچه‌ای از فن‌شناسی آبکاری فلز طلا روی نقره یا مس در قدیم.
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/٢٠
 

مولف:W.A.Oddy

ترجمه: سید محسن حاج سید جوادی

کلید واژگان: طلا، مطلاکاری، طلاکاری روی فلزات، روشهای طلاکاری در قدیم

مقدمه:

 در قدیم طلاکاری به منظور آرایش و نمادی از ثروت، مورد استفاده قرار می‌گرفت. تهیه و فراهم نمودن این فلز به دلیل مشخصات فیزیکی و چکش‌پذیری ورقه طلا و هدایت آسان ورقه طلا و کاربرد طلا در سطح فلزات اصلی برای بهبود و اصلاح ظاهرشان و بالابردن ارزش ظاهریشان بود. و در اطراف شیء ورق نازک طلا با کمک چسب روی سطح به طرق مختلف، سبک‌های متمایز صورت می‌گرفته است. نهایتا طلاکاری پیشرفته بوده و تا 1500 سال انجام می‌شده، تا اینکه آبکاری با برق جایگزین آن شد، ظاهرا طلا اولین فلز کشف شده بوسیله انسان بود و این مطلب از منظر پیشرفت تکنولوژی و استفاده زیاد از آن ثابت شده است.

 


 
 
انسانشناسی و اسطوره
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/٢٠
 
انسانشناسی به دانشی اطلاق میشود که به مطالعۀ انسان و شیوۀ زندگی او، چه انسان پیشتاریخی و چه انسان امروزی میپردازد. از آنجا که چنین حوزهای بسیار گسترده و پیچیده است، شاخه هایی از این دانش به طور متمرکز و تخصصی به جنبههای گوناگونی از شیوۀ زندگی و رفتار و باورهای انسان میپردازد. یکی از این شاخهها انسانشناسی دین است که از محبوبترین شاخههای انسانشناسی فرهنگی به شمار میآید. اصطلاح انسان شناسی دین اصطلاحی نسبتا نو در انسان شناسی و دین است. بهتر بگوییم این اصطلاح یکی از مفاهیمی بوده که ذیل انسان شناسی فرهنگی وجود داشته است، اما تا مدتها به آن دقت لازم نشد. این اصطلاح بر خلاف اصطلاح دورکهایمی «جامعه شناسی دین» که منظور شکل های اغازین زندگی دینی بود، نتوانست جایگاهی درخور به دست بیاورد.

 
 
فضا در نقاشی ایرانی
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:٤٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/۱
 

مفهوم فضا:, محیط پیرامون آن را تعریف و از طریق روابط بین آنها فضا تبیین و قابل انتقال به مفاهیم بصری می باشد. در طراحی خطوط کناره نما در نقاشی روابط میان سطح ,در مجسمه سازی شکل فیزیکی حجم ,تداخل آن با یکدیگر و ارتباط بین فضای پر و تهی ,درون و برون و در مورد معماری عملکرو وحرکت انسان در میان آن فضا را تعریف می کند . در تجربه روزمره فضا ظرف محدود یا نامحدود احجام واشیاء است که از طریق آن فرهنگ ,سلیقه,جهان بینی ,شناخت,احساس , اندیشه و نهایتأ بیان (خواه به صورت دو بعدی یا به صورت سه بعدی ) طرح و تبیین می شود . از طریق تنظیم فضا در هنرهای تجسمی ترکیب بندی یا کمپوزسیون ایجاد می شود . ترکیب بندی مهم ترین گام در ایجاد فضا است که توسط آن آفریننده اثر با دریافت کننده پیام بصری ارتباط برقرار می کند . در هنرهای تجسمی انواع بیرون از شماری از ترکیب بندی ایجاد یا تنظیم شده است که هر کدام لازمه ی نیاز هنرمند برای انتقال اندیشه یا احساس بوده است.

بنا بر تعریف علمی از فضا ضروری است تا سه بعد در اختیار داشته باشیم تا فضا محسوس و قابل درک باشد .از نظر لغوی فضا به مفهوم مکان است و شامل مکانی می شود که اجرام مادی آن را اشغال نموده

 


 
 
نور در ویترین موزه ها
نویسنده : سید محسن حاج سید جوادی - ساعت ۱٠:۱۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/۱
 

چکیده:

در این مقاله به تغییرات رنگی ایجاد شده در اشیا موزه ای ، که به وسیله استفاده نا به جا از نور ایجاد می شود می پردازیم .

نور از سه قسمت اصلی :1. نور مرئی   2. پرتوی UV    3. مادون قرمز IR

پرتو UV باعث اسیب های شیمیایی و سطحی و مادون قرمز اغلب باعث افزایش حرارت می شود.

بیشترین اسیب نور برای مواد زیستی می باشد و مواد معدنی اسیب کمتری می بینند.

روشهای اندازه گیری رنگ عبارتند از: سیستم سنجش رنگ CIE ، جدول رنگ پذیری CHROMATICITY و اطلس رنگ Munsell .

پرتوهای UV به وسیله UVمتر اندازه گیری و با استفاده از دستگاه Crawford کنترل می شود.

پشم ابی استاندارد میزان ثابت ماندن وضعیت فلز در معرض نور را تعیین می کند .

کلمات کلیدی : نور، رنگ،  Hue، Chroma، Value، درخشندگی، بازتاب،پرتوهای مرئی، UV، IR، لامپ تنگستن و فلورسنت، Crawford، پشم ابی استاندارد، اطلس رنگ Munsell، Chromaticity، CIE، طیف.