فضا در نقاشی ایرانی

مفهوم فضا:

بنا بر تعریف علمی از فضا ضروری است تا سه بعد در اختیار داشته باشیم تا فضا محسوس و قابل درک باشد .از نظر لغوی فضا به مفهوم مکان است و شامل مکانی می شود که اجرام مادی آن را اشغال نموده , محیط پیرامون آن را تعریف و از طریق روابط بین آنها فضا تبیین و قابل انتقال به مفاهیم بصری می باشد. در طراحی خطوط کناره نما در نقاشی روابط میان سطح ,در مجسمه سازی شکل فیزیکی حجم ,تداخل آن با یکدیگر و ارتباط بین فضای پر و تهی ,درون و برون و در مورد معماری عملکرو وحرکت انسان در میان آن فضا را تعریف می کند . در تجربه روزمره فضا ظرف محدود یا نامحدود احجام واشیاء است که از طریق آن فرهنگ ,سلیقه,جهان بینی ,شناخت,احساس , اندیشه و نهایتأ بیان (خواه به صورت دو بعدی یا به صورت سه بعدی ) طرح و تبیین می شود . از طریق تنظیم فضا در هنرهای تجسمی ترکیب بندی یا کمپوزسیون ایجاد می شود . ترکیب بندی مهم ترین گام در ایجاد فضا است که توسط آن آفریننده اثر با دریافت کننده پیام بصری ارتباط برقرار می کند . در هنرهای تجسمی انواع بیرون از شماری از ترکیب بندی ایجاد یا تنظیم شده است که هر کدام لازمه ی نیاز هنرمند برای انتقال اندیشه یا احساس بوده است.

 

بازنمایی تصویر:

بازنمایی تصویر سه گرایش همسو را به دنبال دارد :اولی گرایش برای نزدیک شدن به کلیت تجربه ی فضایی در یک رابطه ی دو بعدیست.ترکیبی که هم آنچه را که می بینیم و هم آنچه را که درباره ی شیئ دیده شده میدانیم در بر میگیرد. اگر میدانیم که انسان دو پا دارد هر دو را میکشیم,حتی اگراز زاویه ی دید ما تنها یکی از دو پا معلوم باشد .اگر میدانیم که بشقابی شکل گرد و رنگ مشخص خود را دارد , ان را در همان شکل تصویری مشخصش باز مینماییم, حتی اگر از زاویه ی دید ما به نظر بیضی بیاید ورنگ آن از تابشی متغیر دگرگون شده باشد. بنابراین مشخصه های ادراکی یک شیئ در فضا بیشتر خودشان را نشان میدهند تا مشخصه هایی که شیئ تحت شرایطی خاص کسب کرده است.

 گرایش دوم به سمت دقیقترین ثبت گرافیکی ممکن از چیزهای انعکاس یافته بر شبکیه ی چشم است.هنرمند میکوشد تنها یکی از وجوه به طور بارز دیدنی را که از جهان متحرک فضایی گرفته است را روی یک سطح هموار ثبت کند.

گرایش سوم به سمت باز نمایی مضمون الهامات و آرزوهای نقاش است گزینش و اختیار عناصر بازنمایی از آرزوی هنرمند به آرامش بخشیدن به تنشهای عاطفی و از اشتیاق او برای محقق کردن اهدافش با استفاده از نمادهای بصری سرچشمه میگیرد.

 

میدان روانشناختی:

در سطح عاطفی و معنوی نیروهای ذهنی ما همواره میل به بر قراری تعادل دارند.تصویر تجسمی اندام زنده ایست که نه تنها احساس بلکه ادراک هم باید بشود . برای به تعادل دست یافتن باید اصول پویا یعنی گسترش فضا- زمانی تجربه ی تجسمی ضمانت شود . گرایش پویایی سازماندهی نیروهای بصری به صورت کلی واحد در میدان روانشناختی ,بر زمینه ی صراحت دریافت حرکت میکند و میدان دقت را میسازد . دقت در مجموع دارای دو محدودیت است :اولی به تعداد واحدهای قابل رویتی که میتواند در بر گرفت مربوط میشود و دومی طول زمانی دقیق شدن روی یک موقعیت معین قابل رویت است ودرست همان گونه که محدودیتهای میدان دو بعدی تصویر , نظام رجوع ضروری را برای تحدید بالقوه ی واحد های بصری میسازد ,محدودیتهای میدان روانشناختی هم شرط ضروری برای قوانین سازماندهی تجسمی را می آفریند.

 

 انواع ترکیب بندی:

برای ورود به بحث فضا ضروری است به انواع دوازده گانه ترکیب بندی اشاره داشته باشیم :

1- متمرکز : اغلب ترکیب بندی های حماسی و یا مذهبی دوره رنسانس و یا دوره نوکلاسیک.

2- دایره : ترکیب بندی مجلس هفدهم ,ملاقات رستم و اسفندیار در شاهنامه بایسنقری یا ترکیب بندی خرسنگها در جلگه سالزبری انگلستان .

3- متقاطع : اغلب آثار پیت موندریان و فریتس کلارنر.

4- مثلث : آثار مذهبی داوینچی .

5- اریب : اثر مشهور مارشل دوشان به نام اندام در حال پایین آمدن از پله ها .

6- متقارن : آثار سنتی ایران, باستانی مصر و سرخ پوستان شمال و جنوب آمریکا .

7- حلزونی  : معراج حضرت رسول اکرم اثر سلطان محمد.

8-عمودی : آثار مصر باستان.

9- مقامی : نقاشی قهوه خانه ای ,شمایل مذهبی روسیه.

10-  مواج : شب پرستاره ونسون ونگوگ ,موج اثر هوکوسای.

 11-افقی : آثار جک پوش و بسیاری از آثار ریچارد لوزی .

12- منتشر : نگار گری سنتی ایران , نقاشی قهوه خانه ای .

 

 چگونگی نمایش فضا در نگارگری ایرانی:

 

/ 7 نظر / 69 بازدید
هاله جوادی

سلام اقای مهندس خیلی ممنون به خاطر وبلاگ بسیار جذاب و ژربارتان .واقعا عالیه دست مریزاد .یه زحمتی واستون داشتم من می خواستم در کنکو رارشد هنرهای دستی شرکت کنم میخوام که یه لطفی بفرمایید من و در این زمینه راهنمایی بکنید من ایمیلم را براتون گذاشتم لطفا باهام تماس بگیرین

هاله جوادی

سلام اقای مهندس خیلی ممنون به خاطر وبلاگ بسیار جذاب و ژربارتان .واقعا عالیه دست مریزاد .یه زحمتی واستون داشتم من می خواستم در کنکو رارشد هنرهای دستی شرکت کنم میخوام که یه لطفی بفرمایید من و در این زمینه راهنمایی بکنید من ایمیلم را براتون گذاشتم لطفا باهام تماس بگیرین

فهیم

سلام وبلاگ جالب توجه شما برای ما که برای ارشد خودمون رو آماده می کنیم خیلی مفید است. ممنون

آینه مینیاتور

سلام و خسته نباشید سایت خوب و پر بار تون رو دیدیم. ما در زمینه ی نقاشی اصیل ایرانی فعالیت می کنیم. خوشحال میشیم از سایتمون دیدن کنین .

سلام من دارم برای کنکور هنر درس می خونم. می خواستم اگر براتون امکان داره برام پرس و جو کنید برای رفتن به دانشگاه هنرهای زیبای تهران، رشته ی گرافیک و نقاشی چه رتبه ای نیاز هست؟ اگه کمک کنیم ممنون میشم.

منصوره

سلام و خسته نباشید مشغول ترجمه متنی هنری و مربوط به نقاشی هستم. دنبال مفهوم واقعی Spatial illusion بودم که سایت شما را دیدم و استفاده کردم. اگر ممکن باشد ایمیل یا شماره تلفن شما را داشته باشم، ممنون میشوم. چند سوال در همین زمینه دارم. امیدوارم همیشه موفق باشید.

پروا

سلام . خوبید .از مطالب بسار لذت بردم .به نظر شما میشه در نقاشی به دنبال روایت بود .منظورم اینه که میشه مثلا نظریه روایت والاس مارتین رو درنقاشی پیاده کرد